واشنتۆن دی سی – لێکۆڵینەوەیەکی هاوبەشی ڕێکخراوی پڕۆژەی ڕاپۆرتکردنی تاوان و گەندەڵی ڕێکخراو (OCCRP) و پڕۆژەی لێپرسینەوەی حکومەت ئاشکرای دەکات کە بنەماڵەی بارزانی، بنەماڵەی حوکمڕانی هەرێمی کوردستان لە عێراق، موڵک و ماڵی زۆریان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کڕیوە و خەرجیی شاهانەیان کردووە. بەپێی بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان، گومانی ئەوە دەکرێت ئەم پارانە لە کۆمپانیا گەورەکانی کوردستانەوە هاتبێت کە بە نهێنی لە ژێر کۆنترۆڵی ئەندامانی بنەماڵەکەدا بوون.
کڕینی موڵکی گرانبەها و خەرجیی بێسنوور:
لێکۆڵینەوەکە دەریدەخات کە پێنج کوڕەکەی مەسعود بارزانی، سەرۆکی پێشووی هەرێمی کوردستان، لە نێوان ساڵانی 2005 بۆ 2019، 31 موڵکی جۆراوجۆریان لە سەرانسەری ئەمریکا کڕیوە، کە بەهایان زیاتر لە 100 ملیۆن دۆلارە. لەوانە کۆشک و شوقە و موڵکی بازرگانی لە واشنتۆن دی سی و دەوروبەری ڤیرجینیا.
یەکێک لە کڕینە دیارەکان کۆشکێکی گەورەیە بە ناوی “کاسا دیڤینا” لە گرەیت فۆڵز، ڤیرجینیا، کە مستەفا بارزانی لە ساڵی 2013دا بە 5.6 ملیۆن دۆلار کڕیوە. دواتر سەرووی 500,000 دۆلاری بۆ هونەر و کەلوپەلی ماڵ و 98,000 دۆلاریشی بۆ پیانۆ خەرج کردووە. ئەم کۆشکە لە ساڵی 2022دا بە 6.25 ملیۆن دۆلار فرۆشراوە.
بەیاننامەکانی کارتی کڕین (credit card) خەرجیی گەورەیان لە دوکانە گرانبەهاکان لە ئەمریکا، پاریس، زیوریخ و دوبەی نیشان داوە، لەوانەش کڕینی ئۆتۆمبێلی فێراری سپایدەر و کاتژمێرێک بە 50,000 دۆلار. هەروەها بنەماڵەکە وەبەرهێنانیان لە ئەسپی عەرەبی بە نرخدا کردووە، بە هەوڵی تایبەت بۆ پاراستنی نهێنی لە کاتی کڕینەکاندا.
تۆڕی ئاڵۆزی کۆمپانیا ئۆفشۆرییەکان:
بۆ شاردنەوەی خاوەندارێتی ڕاستەقینەی ئەم موڵکانە، بنەماڵەکە لە ڕێگەی کۆمپانیا ئۆفشۆرییەکانەوە موڵکەکانیان کڕیوە، کە لە دوورگەکانی ڤێرجینیای بەریتانیا تۆمارکراون. زۆرجار ناوی ئەم کۆمپانیایانە لە کەسایەتییەکانی فیلمی “چەتەکانی دەریای کاریبی” وەرگیراوە، وەک “جاک سپارۆ” بۆ مستەفا بارزانی و “ئێدوارد تیگ” بۆ مەسرور بارزانی. ئەم قەوارە ئۆفشۆرییانە دواتر خاوەندارێتی کۆمپانیا ئەمریکییەکانیان کردووە کە لە دێلاوێر یان ڤیرجینیا تۆمار کراون، کە بە نهێنیپارێزی لە بوارەکانی خاوەندارێتیدا ناسراون.
پارێزەر جۆناسان مۆر و کۆمپانیا یاساییەکەی یارمەتی دامەزراندنی ئەم پێکهاتانەیان داوە، بە ئامانجی “دوورخستنەوەی ناوەکانیان لە تۆمارە گشتییەکان.”
سەرچاوەکانی دابینکردنی پارە: گۆڵدن ئیگل گڵۆباڵ و گرووپی ستێر
گۆڵدن ئیگل گڵۆباڵ (GEG): بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان بەردەوام ئاماژە بەوە دەدەن کە کۆمپانیای گۆڵدن ئیگل گڵۆباڵ، کە کۆمپانیایەکی گەورەی کوردییە لە بواری بیناسازی و ڕیکلام، لە ژێر کۆنترۆڵی مستەفا بارزانیدایە. ئەم کۆمپانیایە بەشێک لە کارەکانی لە ڕێگەی کۆمپانیا لاوەکییەکانی وەک GEG Inc. (دێلاوێر) و GEGI Management LLC (واشنتۆن دی سی) لە ئەمریکا ئەنجام داوە. GEGI Management بە تایبەتی بۆ “پاراستنی هەژمارێکی بانکی کارگێڕی بۆ وەرگرتنی پارەی بنەماڵەی بارزانی” دامەزرێنراوە.
ئەوەی جێی سەرنجە، گواستنەوەی پشکەکانی GEG Inc. ڕێگەی بە کۆمپانیاکە داوە کە خۆی وەک بازرگانییەکی بچووک کە خاوەندارێتییەکەی لەلایەن “ژنی کەمدەرامەتەوە” بێت، پۆلێن بکات، کە مامەڵەی تایبەتی لە تێندەرەکانی حکومەتدا پێدەدرێت، سەرەڕای ئەوەی کەسی سەرەکی لەم گواستنەوەیەدا وەک کارمەندێکی بنەماڵەی بارزانی کاری کردووە. GEG هەروەها ڕۆڵی نێوەندگیری بۆ کۆمپانیا بیانییەکان گێڕاوە لە مامەڵە گەورەکانی نەوت و دابینکردنی پێداویستی سەربازی بۆ دەزگا ئەمنییەکانی هەرێمی کوردستان.
گرووپی ستێر (Ster Group): گومانی ئەوە دەکرێت گرووپی ستێر، کۆمپانیایەکی گەورەی دیکەی کوردی، بە نهێنی لە ژێر کۆنترۆڵی مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی ئێستای هەرێم،دابێت. بەڵگەنامەکان نیشان دەدەن کە گرووپی ستێر یان نوێنەرەکانی، زیاتر لە 18 ملیۆن دۆلاریان بۆ کڕینی موڵک و داپۆشینی خەرجییەکانی براکانی بارزانی دابین کردووە. ئەم پارانە بۆ کڕینی زەوی، franchise، و موڵکی بازرگانی لە شارە جیاوازەکانی ئەمریکا بەکار هاتووە. هەروەها گرووپی ستێر لە کڕینی کەلوپەلی گرانبەها وەک فێرارییەک بۆ مستەفا بارزانی ڕۆڵی هەبووە.
پۆستە حکومییەکان و پرسیارەکان سەبارەت بە ململانێی بەرژەوەندییەکان:
کوڕەکانی مەسعود بارزانی پۆستی سەرەکی حکومییان لە هەرێمی کوردستان هەیە: مەسرور بارزانی سەرۆکوەزیرانە، وەیسی بارزانی ڕاوێژکاری ئەنجومەنی ئاسایشە، مەنسوور بارزانی فەرماندەی هێزە تایبەتەکانە، و مستەفا بارزانی کارگێڕێکی هەرێمییە.

ئەم دۆزینەوانە پرسیارێکی زۆر لەسەر ململانێی بەرژەوەندییەکان دروست دەکەن، چونکە یاسای عێراق داوا لە بەرپرسانی گشتی دەکات کە سامانەکانیان ئاشکرا بکەن. جۆدی ڤیتۆری، پڕۆفیسۆر لە زانکۆی جۆرجتاون، دەڵێت: “مامەڵە داراییەکان گومانی تێکەڵبوونی ڕۆڵەکانیان وەک خزمەتگوزارانی گشتی و سامانی تایبەتیان لێدەکرێت.”
کاردانەوەکان:
پارێزەرانی مەسرور بارزانی “بە توندی ڕەتیدەکەنەوە” کە هیچ کارێکی هەڵەیان کردبێت و ئاماژە بە دەستپێشخەرییەکانی دژە گەندەڵی دەکەن. ئەوان دەڵێن کە “نە نائاساییە و نە بێهۆکارە بۆ کەسانی دەوڵەمەند و ناودار کە تایبەتمەندی و ئاسایشی خۆیان بپارێزن.”
پارێزەرانی سەروەر و لاوێن پەداوی دەڵێن کە هەموو گواستنەوەکان گۆڕینەوەی دراوی یاسایی بوون و ڕەتی دەکەنەوە کە “بەرگ” بۆ هیچ ڕێکخراوێک بن.
کۆمپانیاکانی GEG و گرووپی ستێر، و حکومەتی هەرێم، وەڵامی داواکارییەکانی OCCRPیان نەداوەتەوە بۆ لێدوان.
ئەم ڕاپۆرتە وێنەیەکی ئاڵۆز لە کەڵەکەبوونی سامان و خەرجیی بێسنوور لەلایەن بنەماڵەی بارزانی لە ئەمریکا نیشان دەدات، کە لە ڕێگەی پێکهاتە بازرگانییە نهێنییەکانەوە دابین کراوە و پرسیارگەلێکی گەورە لەسەر شەفافیەت و دادپەروەری لە ئیدارەی هەرێمی کوردستاندا دروست دەکات.

نیویۆرک، نیویۆرک – 28ی تشرینی یەکەمی 2025 – بانکی بازرگانی عێراق (TBI) ڕووبەڕووی هۆشدارییەکی یاسایی بەپەلە بۆتەوە لەلایەن کۆمپانیای یاسایی نێودەوڵەتی Amsterdam & Partners LLP. کۆمپانیاکە TBI تۆمەتبار دەکات بە هەوڵدان بۆ ئەنجامدانی “ڕێککەوتنێکی نایاسایی” لەگەڵ سێ کەسی تاوانبارکراو بە ساختەکاری، کە وەک “براکانی حەننا” ناسراون و لە ژێر لێکۆڵینەوەی تاوانکاریدان.
ڕۆبەرت ئەمسەردام، پارێزەری سەرەکی و بەڕێوەبەری Amsterdam & Partners LLP، لە ڕاگەیەندراوێکدا ئەم هەنگاوەی TBI بە “گرفتێکی گەندەڵ” وەسف کردووە. ئەمسەردام ڕایگەیاند: “بانکی بازرگانی عێراق هەوڵدەدات خەتێک بەسەر لێکۆڵینەوەی تاوانکاریدا بکێشێت. ئەم پلانە نایاساییە ڕێگە بە ساختەکارانی تاوانبارکراو، واتە نیزار، نامیر، و ڕامز حەننا عەبدو، دەدات کە لە لێپرسینەوەی تەواو دەرباز بن.”
بەپێی ڕاگەیەندراوەکە، ئەم ڕێککەوتنە نایاساییە پێشێلکارییەکی گەورەی یاسای عێراق و ستانداردەکانی دژە گەندەڵی نێودەوڵەتییە. ئەمسەردام جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە “ئەم مامەڵە گەندەڵە ڕاستەوخۆ دەستوەردەداتە کاروبارەکانی عێراقەوە و سەروەری وڵاتەکە دەخاتە ژێر پرسیارەوە.” هەروەها، کۆمپانیاکە هۆشداری داوە کە TBI بەم هەنگاوە “لە سکاڵاکارێکی تاوانکارییەوە دەبێتە هاوبەشێک لە تاواندا.”
سارا حەمەد ساڵم، ژنە بازرگانێکی عێراقی-ئەمریکی و وەبەرهێنەر، کە موکلەکەی Amsterdam & Partners LLPـە، لەم ڕێککەوتنەدا زیانمەندێکی سەرەکی دەبێت. خاتوو ساڵم خاوەنی مافێکی ڕوونی یاساییە بۆ گێڕانەوەی ئەو سامانانەی کە لەلایەن “براکانی حەننا” لێی ساختەکراوە.
کۆمپانیای یاساییەکە هەڕەشەی گرتنەبەری چەندین ڕێوشوێنی توندی نێودەوڵەتی دەکات ئەگەر TBI بەردەوام بێت لەم ڕێککەوتنە. ئەمانە بریتین لە داواکردنی “سزای ئاراستەکراوی ئەمریکا”، دەستپێکردنی “هەنگاوەکانی دژە سپیکردنەوەی پارە” لە چوارچێوەی FATF و AML/CFT، و هەروەها دەستپێکردنی “لێپرسینەوەی سڤیل و تاوانکاری” لە دژی ئەو بەرپرسانەی کە ڕێگە بەم کارە دەدەن. لە ئەنجامدا، TBI لە “سیستەمی دارایی نێودەوڵەتی” دەبەسترێتەوە.
کۆمپانیای Amsterdam & Partners LLP نامەیەکی بەپەلەی بۆ بەڕێوەبەری گشتی TBI، بیلال سەباح حەمەدانی، ناردووە و تێیدا ئاماژەی بەوەداوە کە “TBI ئێستا ڕووبەڕووی دۆخێکی قورس و هەڵبژاردەیەکی بەپەلە بۆتەوە.” لە نامەکەدا جەخت لەسەر ئەوە کراوەتەوە کە TBI دەبێت بڕیار بدات ئایا لەگەڵ گەندەڵکاران دەوەستێت یان پابەندی “دامەزراوەیەکی دارایی گشتی و یاسا” دەبێت. هۆشدارییەکە ڕوونە: لێکەوتەکانی ڕێگەی گەندەڵی “دەستبەجێ و بێتوانین” دەبن.
Amsterdam & Partners LLP وەک کۆمپانیایەکی یاسایی نێودەوڵەتی ناسێنراوە کە پسپۆڕە لە دۆسییە سیاسییە ئاڵۆزەکان و مافەکانی مرۆڤ، و پابەندە بە یارمەتیدانی خاتوو ساڵم بۆ گێڕانەوەی سامانەکانی.