بنبەستی دانوستانەکانی پارتی و یەکێتی و سیناریۆکانی داهاتوو

بەرواری ئامادەکردن: ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥
شوێن: عێراق – هەرێمی کوردستان
سەرچاوە: (DEEP_WLLAT)

پوختەی ڕاپۆرت
دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە ساڵێک بەسەر هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان (٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤)، دۆخی سیاسی هەرێم لە بنبەستێکی مەترسیداردایە. کۆبوونەوەی ئەمڕۆی نێوان یەکێتی و پارتی لە پیرمام، جارێکی دیکە بێ ئەنجامی کۆتاییهات. شیکردنەوەی زانیارییە دزەپێکراوەکان دەریدەخەن کە پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) سیاسەتی “موماتەڵە و کات کوشتن” پەیڕەو دەکات، لەکاتێکدا یەکێتی نیشتمانی کوردستان (یەکێتی) مەرجەکانی لە چوارچێوەی “پاکێجی هاوبەش” و “گەرەنتی دەسەڵات” قورس کردووە.

تەوەرەی یەکەم: ستراتیژی پارتی؛ کات کڕین و “سفرکردنەوەی دانوستان”
بەگوێرەی زانیارییەکان، وەفدی پارتی لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆدا جەختیان لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە “دانوستانەکانی پێش هەڵبژاردن کۆتاییان هاتووە و دەبێت لە سەرەتاوە دەست پێبکەینەوە”. ئەم تاکتیکە لەسەر دوو کۆڵەکەی سەرەکی (نهێنی) بنیات نراوە:
١. پاراستنی مانەوەی مەسرور بارزانی:
پارتی هەست بە فشارێکی توندی نێودەوڵەتی (بە تایبەت ئەمریکا) دەکات سەبارەت بە شێوازی حوکمڕانی مەسرور بارزانی. ستراتیژی پارتی بریتییە لە درێژکردنەوەی ماوەی پێکهێنانی حکومەت، تاوەکو مەسرور بارزانی بتوانێت بە شێوەی “کاربەڕێکەر” یان هەر شێوازێکی تر، ماوەی چوار ساڵی دووەم (یان ٨ ساڵی تەواو) پڕ بکاتەوە. بەمەش شەرعیەتێک بۆ مانەوەی دروست دەکەن، سەرەڕای ناڕەزایەتییە ناوخۆیی و دەرەکییەکان لە ئەدای کابینەکەی.
٢. پاراستنی شکۆی سیاسی (قسەکەی مەسعود بارزانی):
پارتی دەیەوێت پابەند بێت بەو هەڕەشەیەی مەسعود بارزانی کە لە کاتی بانگەشەدا ووتی: “ئەوەی پێش هەڵبژاردن پێشکەشی یەکێتیمان کرد، دوای هەڵبژاردن نامێنێت”. گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر، پەیامێکی ڕەمزییە بۆ شکاندنی ئیرادەی دانوستانکاری یەکێتی و جێبەجێکردنی هەڕەشەکە.

تەوەرەی دووەم: ستراتیژی یەکێتی؛ “گەرەنتی” یان “دوو ئیدارەیی”
یەکێتی بە سەرۆکایەتی بافڵ تاڵەبانی و تیمی دانوستانکار، بەشداریکردن لە حکومەت بە مەرجدار دەبینن. ستراتیژی یەکێتی لەسەر دوو داواکاریی “ستراتیژی و وجودی” وەستاوە:
١. پاکێجی یەکگرتووی بەغدا و هەولێر:
یەکێتی دەیەوێت دۆسیەی پێکهێنانی حکومەتی هەرێم و حکومەتی عێراق (کە ئەویش ئێستا لە قۆناغی دروستبووندایە) تێکەڵ بکات. ئامانج لێی ئەوەیە پۆستی “سەرۆکی هەرێم و حکومەت” کە بەدەست پارتییەوەیە، ببەستێتەوە بە پۆستی “سەرۆک کۆمار”ـەوە، بۆ ئەوەی کۆتایی بە ململانێی پارتی لەسەر پۆستەکانی بەغدا بهێنێت.
٢. ڕەتکردنەوەی “دەوڵەتی قوڵ”ی مەسرور بارزانی:
ترسی گەورەی یەکێتی لە دووبارەبوونەوەی سیناریۆی کابینەی نۆیەمە. یەکێتی پێی وایە مەسرور بارزانی “دەوڵەتێکی قوڵ”ی دروستکردووە کە تێیدا ڕاوێژکارەکان لە وەزیرەکان بەهێزترن. بۆیە بەبێ گەرەنتی ڕاستەقینە بۆ گەڕانەوەی دەسەڵات بۆ دامەزراوەکان، یەکێتی ئامادە نییە ببێتە “شەرعیەت دەر” بە دەسەڵاتی ڕەهای پارتی.
هەڕەشەی کۆتایی: وەک لە پۆستی د. یوسف (بەرپرسی مەکتەبی دیراسات)ى یەکێتى دەرکەوتووە، یەکێتی سیناریۆی “دوو ئیدارەیی ڕانەگەیەنراو”ی وەک کارتی فشار خستووەتە سەر مێز.

تەوەرەی سێیەم: قەیرانی شەرعیەت بە ژمارە (داتای شیکاری)
دۆخی سیاسی هەرێم ڕووبەڕووی بۆشاییەکی یاسایی گەورە بووەتەوە. بەپێی ئامارەکان تا ئەمڕۆ (١٦/١٢/٢٠٢٥):
ماوەی دەسەڵاتی مەسرور بارزانی: ٦ ساڵ و ١٥٩ ڕۆژە لە پۆستەکەیدایە.
ماوەی نایاسایی (کاربەڕێکەر): ماوەی یاسایی کابینەکەی لە (١٠/٧/٢٠٢٣) کۆتایی هاتووە. واتە ٢ ساڵ و ١٥٩ ڕۆژە وادەی یاسایی تێپەڕاندووە.
دواکەوتنی حکومەتی نوێ: ماوەی ١ ساڵ و ٢ مانگ بەسەر هەڵبژاردنی خولی شەشەم (٢٠/١٠/٢٠٢٤) تێپەڕیوە، بەڵام هێشتا حکومەت پێکنەهاتووە.
گریمانەی ٨ ساڵ: ئەگەر دۆخەکە بەم شێوەیە بەردەوام بێت، تەنها ١ ساڵ و ٦ مانگی ماوە بۆ ئەوەی مەسرور بارزانی ٨ ساڵ حوکمڕانی تەواو بکات بەبێ ئەوەی بەشێکی زۆری ئەو ماوەیە شەرعیەتی هەڵبژاردنی هەبووبێت.

تەوەرەی چوارەم: کرۆنۆلۆجیای شکست (ڕەوتی دانوستانەکان)
سەیرکردنی زنجیرەی کۆبوونەوەکان دەریدەخات کە پرۆسەکە تەنها “کات بەسەربردن” بووە نەک “ئەنجامگیری”:
1.قۆناغی سەرەتایی (تشرینی دووەم – کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤): دەستپێکی ساردوسڕ بە کۆبوونەوەی هونەری لە سلێمانی و پیرمام.
2.قۆناغی دابەشکاری (کانوونی دووەمی ٢٠٢٥): هەوڵدان بۆ دابەشکردنی پۆستەکان، بەڵام بێ ئەنجام.
3.قۆناغی چەقبەستووی درێژخایەن (شوبات – تەمموزی ٢٠٢٥): دابڕانی سیاسی و ساردبوونەوەی پەیوەندییەکان.
4.قۆناغی “پێشکەوتنی وەهمی” (ئاب – تشرینی دووەمی ٢٠٢٥): کۆبوونەوەی ئاست باڵا و دەرکردنی بەیاننامەی “پێشکەوتنی بەرچاو”، کە وا دیارە تەنها بۆ کەمکردنەوەی فشارەکان بووە.
5.قۆناغی ئێستا (کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥): گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر و داواکاری “دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان”.

دەرەنجام و سیناریۆکان
کۆبوونەوەی ئەمڕۆی پیرمام سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە قەیرانی سیاسی لە هەرێمی کوردستان لە قەیرانی “پۆست”ـەوە گۆڕاوە بۆ قەیرانی “متمانە و شێوازی حوکمڕانی”.
سیناریۆکان:
1.سیناریۆی باڵادەست (Status Quo): پارتی بەردەوام دەبێت لە درێژکردنەوەی ماوەی حکومەتی کاربەڕێکەر تا ناوەڕاستی ٢٠٢٦، بەمەش ئامانجی “تەواوکردنی وادەی مەسرور بارزانی” دەپێکێت.
2.سیناریۆی مەترسیدار (دوو ئیدارەیی): یەکێتی، وەک هەڕەشەکەی، هەنگاو بەرەو “دوو ئیدارەیی دیفاکتۆ” دەنێت، واتە بەڕێوەبردنی ناوچەی خۆی بە سەربەخۆیی دارایی و ئیداری بەبێ ڕاگەیاندنی فەرمی، کە ئەمە مەترسی لەسەر کیانی هەرێم دروست دەکات.
3.سیناریۆی چارەسەر (سازشی بەغدا): تەنها ئەگەرێک بۆ شکاندنی ئەم بەستەڵەکە، ڕێککەوتنێکی گشتگیرە لە بەغداوە کە تێیدا پارتی لە پرسی سەرۆک کۆمار و دەسەڵاتەکانی بەغدا نەرمی بنوێنێت، لە بەرامبەر بەشداریکردنی هاوبەشانەى یەکێتی لە حکومەتی هەرێم.
لە کۆتاییدا، هەرێمی کوردستان لەبەردەم مەترسییەکی گەورەدایە؛ چونکە درێژەکێشانی ئەم دۆخە تا ٢٠٢٦، جگە لەوەی شەرعیەتی دامەزراوەکان دەخاتە ژێر پرسیارەوە، زەمینە خۆش دەکات بۆ دەستێوەردانی زیاتری بەغدا و وڵاتانی هەرێمی لە کاروباری ناوخۆیی کوردستان.